Philip Morris cannabis Nederland: Marlboro in wietexperiment

Het wietexperiment had een Nederlands antwoord moeten zijn op een Nederlands probleem. In plaats daarvan blijkt nu dat de grootste teler van het experiment voor een deel in handen is van het moederbedrijf van Marlboro. Onderzoek van NU.nl, Investico en De Groene Amsterdammer legt bloot dat Altria — de Amerikaanse tabaksgigant achter Philip Morris USA — via een Canadese omweg medeaandeelhouder is geworden van CanAdelaar in Hellevoetsluis. Die teler levert zo'n 20.000 kilo cannabis per jaar aan álle deelnemende coffeeshops in tien gemeenten.

Wij verkopen sinds 1999 zaden, vaporizers en eerlijke harm-reductionliteratuur vanachter onze Amsterdamse balie. Sinds begin jaren tien zien we de pakken om de Nederlandse cannabissector heen cirkelen. Dat cirkelen is voorbij. Ze zijn binnen. En volgend jaar evalueert de regering het experiment, dus het moment om hierover aan de bel te trekken is nu.

Uit onze winkel: De onafhankelijke Nederlandse cannabiscultuur is opgebouwd door telers, breeders, coffeeshophouders en eigenwijze idealisten. Geen van hen had de boekhouders van Marlboro nodig om dit werkend te krijgen. Klanten die hier zaden komen bestellen of een grinder kopen, zitten niet te wachten op een bestuurskamer in Virginia ergens in hun toeleveringsketen.

Hoe Big Tobacco binnenkwam bij het Nederlandse wietexperiment

De route loopt via Canada en is bewust ondoorzichtig. In 2019 nam Altria voor bijna de helft het Canadese cannabisbedrijf Cronos over. In december kondigde Cronos aan CanAdelaar te kopen voor 57,5 miljoen euro. Daarmee komt de grootste teler van het gesloten coffeeshop-keten-experiment — dat ongeveer vijf jaar loopt in tien Nederlandse gemeenten — feitelijk onder de paraplu van een bedrijf dat zelf weer onder de paraplu van de tabaksindustrie hangt.

AZARIUS · Hoe Big Tobacco binnenkwam bij het Nederlandse wietexperiment

Tel de bestuurszetels op en het verhaal vertelt zichzelf: vier van de zeven bestuursleden van Cronos werken of werkten bij Altria. Als CanAdelaar tegen journalisten zegt dat het onafhankelijk opereert en dat "Cronos geen tabaksbedrijf is", en als Cronos volhoudt dat Altria geen zeggenschap heeft over de dagelijkse gang van zaken, mag je zelf bepalen hoeveel licht er werkelijk tussen Marlboro-geld en de wiet in deze coffeeshops zit.

Philip Morris International laat weten dat het zich richt op rookvrije alternatieven. Altria heeft niet gereageerd op de vragen van de journalisten. Die stilte is op zichzelf ook een antwoord.

De keten in één oogopslag

Waarom Big Tobacco cannabis wil — en waarom je daar wakker van moet liggen

Cannabis staat sinds de jaren zeventig op het verlanglijstje van de tabaksindustrie. Onderzoeker Rachel Barry van de Universiteit van Bath heeft gedocumenteerd hoe de sector cannabis al een halve eeuw als lucratieve uitwijkmogelijkheid beschouwt. Dit is dus geen opportunisme dat ontstaat zodra Nederlands beleid wat opschuift — het is een strategie die gewoon op een open deur stond te wachten.

AZARIUS · Waarom Big Tobacco cannabis wil — en waarom je daar wakker van moet liggen

Die open deur heet wietexperiment. Een door de overheid gesanctioneerde toeleveringsketen die elke coffeeshop in tien gemeenten bevoorraadt: dat is precies het type voet tussen de deur waarvoor een concernmoeder een cheque van 57,5 miljoen euro tekent zonder met de ogen te knipperen.

En het gevaar is niet "cannabis in plaats van sigaretten". Marc Willemsen van het Trimbos-instituut wijst op iets veel slimmers: de industrie kan mensen aanzetten tot zowel blowen áls vapen. Dubbel zoveel impact, dubbel zoveel winst. Dat is het verdienmodel. De bloem verkopen, de vape verkopen, de wegwerppen verkopen, en volgende week de vervangcartridge bestellen. De onafhankelijke Amsterdamse scene is altijd gebouwd op één eerlijke transactie met één klant. Het Marlboro-model heeft je elke week opnieuw nodig.

Het draaiboek dat we al kennen

• Gefinancierde pseudowetenschap: Big Tobacco betaalde eerder misleidende campagnes en frontorganisaties. Onderzoeker Benoit Gomis (Toronto/Bath) ziet datzelfde lobbydraaiboek nu ingezet worden om positieve berichtgeving over cannabis te verspreiden.
• Gekochte studies: Aspeya, een dochter van Philip Morris International, betaalde negen van de elf auteurs achter minstens vier cannabisstudies over THC en CBD. Kevin Jenniskens van Cochrane Nederland vond in dat werk forse spin, cherrypicking en onduidelijke rollen van de financiers.
• Influencermarketing voor vapes: Tom Bart van Jellinek wijst erop dat Big Tobacco influencers, sociale media en dochterbedrijven inzette om vapes om de regels heen te slijten. Er is geen reden om aan te nemen dat dat bij cannabis anders zal gaan.

De geitenpaadjes die de regels niet kunnen dichten

Op papier kent het wietexperiment strenge regels: geen reclame, geen verkoop aan minderjarigen. Alle zeven verslavings- en tabaksexperts die door de journalisten zijn geraadpleegd, vrezen desondanks de geitenpaadjes. Dat is precies wat ons aan de balie het meest onrust geeft.

AZARIUS · De geitenpaadjes die de regels niet kunnen dichten

De regels zijn opgesteld voor een binnenlandse, middelgrote cannabissector. Ze zijn niet stressgetest tegen een multinational met tientallen jaren ervaring in het wegsluizen van marketing via dochterbedrijven, het sponsoren van "lifestyle"-content en het stilletjes financieren van onderzoek dat beleidsmakers later weer aanhalen. Als Philip Morris International zegt te willen overstappen op "rookvrije alternatieven", is dat geen geruststelling — dat is een routebeschrijving. Rookvrij betekent vapes. Vapes betekenen terugkerende klanten, smaken die qua leeftijdsperceptie alle kanten op kunnen, en een marketingoppervlak dat er bij het ontwerp van het wietexperiment simpelweg niet was.

Uit onze winkel: Klanten vragen ons regelmatig waarom we nog steeds kleinere zaadbanken en kleinschalige grinders blijven inkopen. Omdat het moment waarop alles op de plank van drie multinationals komt, het einde is van de cultuur. We hebben het zien gebeuren bij bier. We hebben het zien gebeuren bij vapes. Bij cannabis kijken we daar niet vrolijk naar toe. Eerlijke kanttekening: we weten nog niet hoe de evaluatie uit gaat pakken, en we doen ook niet alsof.

Volgend jaar evalueert de Nederlandse overheid het experiment. Die evaluatie moet niet alleen kijken óf de keten werkt, maar vooral wíe de keten bezit. Anders wordt het experiment dat een gemeenschapsgebonden Nederlands model moest formaliseren, het experiment dat datzelfde model uitleverde aan een sigarettenfabrikant met hoofdkantoor in Virginia.

Laatst bijgewerkt: april 2026