Microdosing protocollen Fadiman & Stamets: vergelijking en praktijkgids

18+ only — Deze gids is geschreven voor volwassenen. De beschreven doseringen en fysiologische effecten gelden voor het volwassen lichaam; microdoseren is niet geschikt voor personen onder de 18.

Een microdoseringprotocol is een vast schema dat bepaalt wanneer je doseert en wanneer je rust, bedoeld om subtiele cognitieve verschuivingen te bewerkstelligen zonder dat je tolerantie opbouwt. De twee protocollen die veruit het meest worden gevolgd zijn het Fadiman-protocol (één dag aan, twee dagen uit) en de Stamets Stack (vijf dagen aan, twee dagen uit, gecombineerd met leeuwenmanen en niacine). In een kwalitatief onderzoek onder 196 microdoseerders volgde 38% het Fadiman-schema en was de Stamets-aanpak de op één na meest gerapporteerde methode (Petranker et al., 2022). Beide protocollen houden je onder de drempel van merkbare verandering, maar ze verschillen wezenlijk in ritme, onderbouwing en wat je naast de dosis inneemt.

Wat het Fadiman-protocol inhoudt in de praktijk

Het Fadiman-protocol draait om een strak ritme van één dag doseren, twee dagen niets. Dr. James Fadiman beschreef dit schema in The Psychedelic Explorer's Guide (Fadiman, 2011), en het is sindsdien het standaard instapmodel voor mensen die voor het eerst gaan microdoseren. De opzet is simpel: dag 1 neem je je dosis, dag 2 is je transitiedag waarop je eventuele nawerking observeert, en dag 3 is je nulmeting — geen stof, geen nasleep, alleen jijzelf als referentiepunt. Daarna begin je opnieuw.

AZARIUS · What the Fadiman Protocol Looks Like in Practice

Die derde dag wordt vaak overgeslagen of genegeerd, terwijl het misschien wel de belangrijkste dag van het schema is. Zonder die nulmeting kun je niet onderscheiden wat de microdosis daadwerkelijk doet en wat je verwácht dat hij doet. Een zelfverblindingsstudie gepubliceerd in eLife toonde aan dat deelnemers die geloofden psilocybine te hebben ingenomen een verbetering in welzijn rapporteerden, ongeacht of ze daadwerkelijk de actieve dosis of een placebo hadden gekregen (Szigeti et al., 2022). De ingebouwde rustdagen van het Fadiman-protocol geven je de mogelijkheid om een ruwe eigen vergelijking te maken — al elimineren ze verwachtingsbias niet volledig. Dat kan alleen een echte dubbelblinde opzet.

Een standaard Fadiman-cyclus loopt vier tot acht weken. Daarna raadt Fadiman een pauze van minimaal twee weken aan — deels om tolerantie te resetten, deels om te evalueren of de veranderingen die je opmerkte aanhouden zonder de stof. Als dat zo is, zegt dat iets over gewoontevorming. Als dat niet zo is, zegt dat ook iets. Veel mensen die dit protocol volgen kiezen specifiek voor psilocybinetruffels, omdat de consistente potentie het kalibreren van lage doseringen over een hele cyclus een stuk makkelijker maakt.

Wat de Stamets Stack inhoudt in de praktijk

De Stamets Stack combineert psilocybine, leeuwenmanen en niacine over vijf opeenvolgende doseerdagen, gevolgd door twee rustdagen. Paul Stamets — mycoloog, auteur en waarschijnlijk de bekendste paddenstoelenpleitbezorger ter wereld — bedacht deze aanpak en beveelt specifiek aan om de psilocybinemicrodosis te combineren met leeuwenmanenextract (lion's mane) en een flushdosis niacine (vitamine B3).

AZARIUS · What the Stamets Stack Looks Like in Practice

De redenering achter elk onderdeel, zoals Stamets die in interviews en zijn patentaanvraag uit 2019 heeft uiteengezet: psilocybine stimuleert neurogenese en neuroplasticiteit via 5-HT2A-receptoragonisme; leeuwenmanen bevatten hericenonen en erinacines die mogelijk de productie van zenuwgroeifactor (NGF) ondersteunen — een placebogecontroleerde trial uit 2009 vond dat 3 g/dag leeuwenmanen de cognitieve functie verbeterde bij ouderen met milde cognitieve achteruitgang over een periode van 16 weken (Mori et al., 2009); en niacine veroorzaakt perifere vaatverwijding (dat is de flush — de rode, tintelige huid), waarvan Stamets veronderstelt dat het de neuroactieve stoffen dieper het perifere zenuwstelsel in duwt.

Die laatste claim over niacine is speculatief. Er zijn geen gepubliceerde klinische gegevens die aantonen dat door niacine veroorzaakte vaatverwijding de distributie van psilocine of NGF-gerelateerde verbindingen in zenuwweefsel op een betekenisvolle manier beïnvloedt. Het is een hypothese, geen bewezen mechanisme. Het onderzoek naar leeuwenmanen staat op stevigere grond, maar is nog steeds beperkt — de meeste studies gebruiken doseringen en preparaten die niet een-op-een vertalen naar wat je in een microdoseringstack inneemt. Leeuwenmanen eerst als losstaand noötropicum proberen voordat je de volledige stack samenstelt, is een volkomen redelijke aanpak.

Vijf dagen achter elkaar doseren is agressiever dan de Fadiman-aanpak, en sommige mensen merken dat de dosis tegen dag vier en vijf steeds minder lijkt te doen. Als de dosis halverwege de week als niets aanvoelt, zijn dat je 5-HT2A-receptoren die downreguleren — precies wat die tweedaagse pauze moet tegengaan.

Doseringsbereiken: wat het onderzoek daadwerkelijk gebruikte

Gepubliceerde microdoseringsstudies rapporteren psilocybinedoseringen doorgaans in het bereik van 0,05–0,3 g gedroogde paddenstoelen, waarbij de meeste respondenten uitkomen rond 0,1–0,15 g. Zowel het Fadiman-protocol als de Stamets Stack hanteren dezelfde orde van grootte. Voor gedroogde psilocybinepaddenstoelen bevestigen surveydata en observationele studies dit bereik (Hutten et al., 2019). Verse psilocybinetruffels bestaan voor ruwweg 65–70% uit water, waardoor equivalente truffeldoseringen navenant hoger liggen — doorgaans rond 0,5–1,0 g vers gewicht, al varieert de potentie per soort en batch.

AZARIUS · Dose Ranges: What the Research Actually Used

Het bepalende kenmerk van een microdosis is dat hij subperceptueel is: je hoort je niet anders te voelen. Merk je visuele veranderingen, een zwaar gevoel in je lichaam of een duidelijk andere headspace, dan zit je te hoog. Volgende keer lager doseren. Een gecontroleerde laboratoriumstudie van Bershad et al. (2019) vond dat 0,5 mg LSD (ruwweg equivalent aan 5 µg — een gangbare LSD-microdosis) geen significante subjectieve effecten opleverde vergeleken met placebo, terwijl 13 µg en hoger meetbare veranderingen in stemming en waarneming begon te produceren. Het principe is universeel: blijf onder de waarnemingsdrempel.

Kiezen tussen de twee

Welk protocol bij je past hangt af van je doelen, je temperament en hoeveel structuur je wilt in je zelfregistratie — er is geen gecontroleerde trial die deze twee protocollen rechtstreeks met elkaar heeft vergeleken, dus de keuze is persoonlijk, niet evidence-based.

Het Fadiman-protocol past bij mensen die een helder aan/uit-contrast willen. Die twee rustdagen geven je een ingebouwde controleconditie. Als je het type bent dat een dagboek bijhoudt en graag vergelijkt hoe je je voelt op doseerdagen versus baselinedagen, dan maakt Fadimans structuur dat makkelijk. Het is ook de conservatievere optie — minder totale doseringen per maand betekent minder cumulatieve blootstelling en een kleiner risico op sluipende tolerantieopbouw.

De Stamets Stack past bij mensen die geïnteresseerd zijn in de neuroplasticiteitshoek en die zich prettig voelen bij een experimentelere aanpak. De toevoeging van leeuwenmanen en niacine geeft het gevoel van een 'completer' protocol, al is de onderbouwing voor de stack als gecombineerd geheel nog grotendeels anekdotisch. Als je al leeuwenmanen als losstaand supplement gebruikt, is het geen grote stap om dat in een microdoseringschema te integreren.

Over een cyclus van vier weken levert het Fadiman-protocol je ruwweg 9–10 doseerdagen op. Het Stamets-protocol komt uit op circa 20. Dat is een wezenlijk verschil in totale psilocybineblootstelling, en het is de moeite waard om mee te wegen wanneer je beslist hoe lang je elke cyclus draait en hoe lang je ertussen pauzeert.

Dagboek bijhouden en registreren

Consequent dagelijks bijhouden hoe je je voelt is veruit het nuttigste instrument om te beoordelen of een microdoseringprotocol voor jou werkt. Zowel Fadiman als Stamets benadrukken het belang van het vastleggen van je ervaring. Fadiman vraagt zijn onderzoeksdeelnemers specifiek om hun dag te scoren op meerdere dimensies: productiviteit, stemming, energie, sociaal gemak, lichamelijke klachten. Je hebt geen dure app nodig — een schrift volstaat. Het punt is dat je na vier tot acht weken een registratie hebt om eerlijk op terug te kijken.

Geef elke dag een simpele score van 1 tot 5 op drie of vier categorieën die voor jou relevant zijn. Doe dit op doseerdagen, transitiedagen én rustdagen. Bekijk na een volledige cyclus de gemiddelden. Als doseerdagen en rustdagen ongeveer hetzelfde scoren, doet de microdosis misschien niet wat je denkt dat hij doet — of de voordelen zijn je nieuwe baseline geworden, en dat is een ander en interessanter resultaat.

Veelgemaakte fouten

Te hoog doseren is de meest voorkomende fout bij microdoseren — subperceptueel betekent subperceptueel, en als je iets merkt, ga je de volgende keer lager. De op één na meest voorkomende fout is geen pauzes nemen tussen cycli. Eindeloos doorgaan met welk protocol dan ook zonder een reset van meerdere weken maakt de rustdagen binnen de cyclus zinloos. Tolerantie voor serotonerge psychedelica bouwt snel op — de 5-HT2A-receptordichtheid neemt al na slechts enkele doseringen meetbaar af (Buckholtz et al., 1990) — en hoewel de korte pauzes binnen elk protocol helpen, zijn ze geen volwaardige vervanging voor een echte rustperiode tussen cycli.

Ten derde: microdoses combineren met SSRI's, MAO-remmers, lithium of andere serotonerge medicatie zonder de interactierisico's te begrijpen. Psilocybine werkt op dezelfde receptorsystemen als deze middelen. Het aparte interactieartikel in deze wiki behandelt de details — lees dat voordat je met een protocol begint als je psychiatrische medicatie gebruikt.

Wat je nodig hebt om te beginnen

Om met een microdoseringprotocol te starten heb je een betrouwbaar uitgangsmateriaal nodig, een precisieweegschaal en een dagboek. Voor het Fadiman-protocol heb je alleen je gekozen stof nodig — de meeste mensen kiezen psilocybinetruffels vanwege de beschikbaarheid en de batch-tot-batchconsistentie. Voor de Stamets Stack heb je daarnaast leeuwenmanenextract en flushvorm-niacine nodig. Een milligramprecieze weegschaal (0,001 g resolutie) is niet onderhandelbaar: op het oog doseren in dit bereik is onbetrouwbaar en ondermijnt het hele idee van een gestructureerd protocol. Azarius heeft zowel psilocybinetruffels als leeuwenmanen-supplementen in het assortiment, waarmee je een Stamets Stack in één bestelling kunt samenstellen.

De placebo-vraag

Verwachtingseffecten verklaren een aanzienlijk deel van de gerapporteerde voordelen van microdoseren, op basis van het beste beschikbare bewijs. De eerder genoemde zelfverblindingsstudie van Szigeti et al. (2022) is de grootste in zijn soort: 191 deelnemers die thuis hun eigen placebogecontroleerd experiment opzetten. Het resultaat — dat het geloof een microdosis te hebben genomen een sterkere voorspeller was van welzijnsverbetering dan of de capsule daadwerkelijk psilocybine bevatte — betekent niet dat microdoseren 'niet werkt'. Het betekent dat het effect bij deze doseringen moeilijk te scheiden is van verwachting, althans met de huidige meetinstrumenten.

Een recentere laboratoriumstudie van de Wit et al. (2022) met gecontroleerde lage doses psilocybine vond wel subtiele maar meetbare veranderingen in emotionele verwerking en hersenconnectiviteit bij subperceptuele doseringen, wat suggereert dat er een farmacologisch signaal zit onder de ruis van verwachting. Het vakgebied is dit nog aan het uitzoeken. Een gestructureerd protocol volgen met ingebouwde rustdagen en eerlijke dagboekregistratie is het beste instrument dat je hebt om je eigen informele beoordeling uit te voeren.

Beperkingen van het huidige bewijs voor microdoseren

Er is geen gerandomiseerde gecontroleerde trial die het Fadiman-protocol rechtstreeks heeft vergeleken met de Stamets Stack in een klinische setting. Het overgrote deel van wat we weten over beide protocollen komt uit surveydata, zelfrapportagestudies en een handvol kleine laboratoriumexperimenten. Dat is het eerlijk benoemen waard: we werken met suggestief bewijs, niet met sluitend bewijs.

Surveystudies lijden aan zelfselectiebias — mensen die microdoseren en vervolgens een vragenlijst invullen, zijn onevenredig vaak mensen die een positieve ervaring hadden. De zelfverblindingsmethodologie van Szigeti et al. (2022) was een slimme omweg, maar leunde nog steeds op deelnemers die zelf hun capsules correct moesten klaarmaken en eerlijk moesten rapporteren. Laboratoriumstudies controleren voor meer variabelen maar gebruiken doorgaans enkelvoudige doseringen in plaats van de meerwekelijkse protocollen die mensen daadwerkelijk volgen. Totdat iemand een degelijke multi-arm RCT financiert die Fadiman, Stamets en placebo over een volledige cyclus vergelijkt, doen we het allemaal met weloverwogen schattingen. Dat is geen reden om microdoseren te vermijden — het is een reden om je eigen data zorgvuldig bij te houden en je conclusies licht vast te houden.

Hoe Fadiman en Stamets zich verhouden tot intuïtief doseren

Ruwweg 20–25% van de microdoseerders in surveystudies rapporteert helemaal geen vast schema te volgen, maar doseert 'naar behoefte' of 'op gevoel' (Petranker et al., 2022). Intuïtief doseren betekent een microdosis nemen wanneer je denkt er baat bij te hebben — voor een creatief project, op een lastige werkdag, of simpelweg als je er zin in hebt. Het voordeel is flexibiliteit; het nadeel is dat zelfbeoordeling vrijwel onmogelijk wordt.

De gestructureerde protocollen van Fadiman en Stamets bestaan juist om de problemen van intuïtief doseren te ondervangen. Vaste schema's creëren voorspelbare datapunten: je weet welke dagen je doseerde en welke niet, zodat je kunt vergelijken. Intuïtief doseren laat dat onderscheid vervagen. Je verliest ook het tolerantiebeheer — als je drie dagen achter elkaar doseert omdat het 'goed voelde', ben je al begonnen met het downreguleren van je 5-HT2A-receptoren zonder de ingebouwde hersteltijd die beide protocollen bieden.

Dat gezegd hebbende: sommige ervaren microdoseerders stappen over op intuïtief doseren nadat ze meerdere gestructureerde cycli hebben afgerond, en gebruiken de zelfkennis die ze in die cycli opbouwden om hun timing te bepalen. Als je net begint, kies dan een protocol. Je kunt de structuur later altijd loslaten zodra je weet hoe je baseline er werkelijk uitziet.

Laatst bijgewerkt: april 2026