.png){kind=icon}
In de kern is khat een bloeiende struik waarvan de verse bladeren en jonge scheuten traditioneel worden gekauwd vanwege hun stimulerende effect. Die eeuwenoude gewoonte is nauw verweven met lokale sociale rituelen, handelsroutes en de hooglandgebieden waar de plant het best gedijt.
In deze gids duiken we in de geschiedenis van khat, hoe het wordt gebruikt, wat mensen zeggen te voelen en hoe de wetgeving eruitziet—zodat je cultuur en traditie kunt onderscheiden van de mythes die vaak rond khat kauwen hangen.
Snelle samenvatting
Wat is khat?
Khat (Catha edulis) is een groenblijvende struik die van nature voorkomt in delen van Oost-Afrika en het Arabisch Schiereiland. De plant is vooral bekend om de verse bladeren, die traditioneel worden gekauwd vanwege hun stimulerende effect.1
Als je je afvraagt hoe de khatplant eruitziet: stel je een bossige struik voor met slanke takken, glanzende groene bladeren en kleine wit- tot crèmekleurige bloemetjes. Khat wordt vaak geteeld op terrasvormige hellingen, en de bladeren worden meestal geoogst en gebruikt terwijl ze nog vers zijn.
De stimulerende effecten zijn vooral een kwestie van chemie. Khatbladeren bevatten cathinon, een natuurlijke stimulant, samen met verwante stoffen die inwerken op het zenuwstelsel. Omdat cathinon na de oogst relatief snel afbreekt, hebben verse bladeren de voorkeur.2
Meestal wordt khat gebruikt door langzaam op een klein bundeltje bladeren en scheuten te kauwen, waarbij je het gekauwde materiaal in je wang houdt zodat de werkzame stoffen via het mondslijmvlies kunnen worden opgenomen.
Wordt khat gezien als een drug en waarom?
Of khat als een “drug” wordt gezien, hangt af van hoe je die term definieert. Botanisch gezien is het simpelweg een plant. Maar omdat het kauwen op de bladeren merkbare stimulerende effecten kan geven, behandelen veel gezondheidsinstanties en rechtssystemen het als een psychoactieve stof in plaats van als een onschuldige kruidensoort.3
Een veelgestelde vraag is: wat is de belangrijkste werkzame stof in khat? De kernstof is cathinon, dat invloed kan hebben op je stemming, alertheid en eetlust. Verwante alkaloïden, zoals cathine, kunnen ook bijdragen aan het totale effect.
Die farmacologie verklaart waarom khat in sommige landen gereguleerd is—zeker waar autoriteiten zich zorgen maken over mogelijk misbruik, afhankelijkheid of bredere gevolgen voor de volksgezondheid.
Historische en geografische oorsprong
Khat heeft diepe wortels in de Hoorn van Afrika en het zuiden van het Arabisch Schiereiland. De teelt wordt het vaakst gelinkt aan hooglandgebieden in Ethiopië, met langdurig gebruik dat ook is gedocumenteerd in Kenia en Jemen, waar klimaat en hoogte zorgen voor een langzame, bladrijke groei.
Schriftelijke verwijzingen naar khatgebruik gaan eeuwen terug. Door de tijd heen verspreidde de populariteit zich via reizen, handel en migratie. Naarmate er routes ontstonden tussen landbouwgebieden in het binnenland en kustplaatsen, konden verse bundels snel worden vervoerd—belangrijk, omdat de stimulerende stoffen het sterkst zijn kort na de oogst.
In welke landen wordt khat het meest gebruikt? Traditioneel wordt het vooral geassocieerd met Ethiopië, Kenia en Jemen, en in omliggende regio’s blijft het cultureel belangrijk. Ook vandaag blijven teelt en distributie zich ontwikkelen, gevormd door lokale gebruiken, marktvraag en veranderende regelgeving.
Culturele betekenis van khat
Voor veel communities is khat niet alleen een stimulant—het is een sociale traditie met een eigen ritme en etiquette. In landen als Jemen, Somalië en Ethiopië horen kauwsessies vaak bij het dagelijks leven, vooral in de late middag of vroege avond.4
Die bijeenkomsten kunnen zowel praktisch als sociaal zijn. Mensen spreken af om politiek te bespreken, nieuws te delen, zaken te doen of gewoon te ontspannen. In sommige contexten speelt khat ook een rol in religieuze of spirituele settings, waar lange gesprekken, recitatie of reflectie centraal staan.
Wat opvalt, is het ritueel zelf. Verse bundels worden gedeeld, gasten nemen de tijd om te landen, en het gesprek komt vanzelf op gang—vaak met verhalen, humor en debat. Als je die culturele laag begrijpt, snap je beter waarom khatgebruik blijft bestaan, zelfs nu opvattingen en wetten elders veranderen.
Zijn er specifieke culturele rituelen verbonden aan het gebruik van khat?
Ja. Hoewel gebruiken per regio en community verschillen, zijn khatsessies meestal gestructureerde rituelen en geen casual tussendoortje. Deelnemers gaan doorgaans op zoek naar de meest verse bladeren, komen samen in een vaste ruimte en nemen vervolgens uren de tijd om te kauwen en te praten.
Veelvoorkomende elementen zijn het delen van bundels met vrienden of gasten, het combineren van khat met thee, koffie of frisdrank, en een rustig, gelijkmatig tempo om de stimulatie aan te houden. In sommige settings is er een duidelijke host-gast-dynamiek, met etiquette waarbij de beste bladeren als eerste worden aangeboden.
Minstens zo belangrijk is het doel van deze bijeenkomsten. Ze kunnen draaien om ideeën uitwisselen, conflicten oplossen, verhalen vertellen of sociale momenten markeren—waardoor het ritueel net zo goed over verbinding gaat als over consumptie.
Effecten van khat op lichaam en geest
Omdat het cathinon bevat, werkt khat stimulerend. Gebruikers geven vaak aan dat ze zich tijdens een kauwsessie alerter, spraakzamer en energieker voelen. Sommigen merken ook minder eetlust en meer mentale drive, wat mede verklaart waarom het sociaal wordt gebruikt tijdens lange gesprekken.
Cathinon wordt soms vergeleken met amfetaminen vanwege een grofweg vergelijkbaar stimulerend profiel, maar het is niet hetzelfde. Amfetaminen zijn synthetisch, meestal sterker, en worden doorgaans in afgemeten doses genomen. Cathinon is daarentegen een natuurlijke stof uit verse bladeren, waardoor de effecten vaak geleidelijker opbouwen en kunnen verschillen per versheid, hoeveelheid die je kauwt en je persoonlijke gevoeligheid.
Zoals bij andere stimulanten kunnen er ook ongewenste effecten optreden. Denk aan rusteloosheid, slechter slapen of een nerveuze ‘dip’ achteraf, vooral bij zwaarder gebruik of sessies later op de dag.
Wat zijn de belangrijkste lichamelijke effecten van khat?
Op korte termijn wordt khat vooral gelinkt aan stimulerende, lichamelijke effecten die zich geleidelijk opbouwen tijdens een kauwsessie. Veel gebruikers beschrijven dat ze zich energieker en wakkerder voelen, vaak samen met minder eetlust.
Andere gemelde effecten zijn een snellere hartslag, een lichte stijging van de bloeddruk, een droge mond en meer zweten. Omdat kauwen uren kan doorgaan, krijgen sommige mensen ook last van vermoeide kaken of irritatie in de mond.
Zoals bij veel stimulanten kunnen de na-effecten minder prettig zijn. Rusteloosheid, hoofdpijn en slecht slapen worden vaak genoemd, vooral als khat laat op de avond of in grotere hoeveelheden wordt gebruikt.
Wat doet khat met je brein?
Khat kan een mentaal ‘aan’-gevoel geven, met meer alertheid, snellere gedachten en meer sociabiliteit of zelfvertrouwen. Die effecten passen bij de stimulerende werking op hersenroutes die betrokken zijn bij focus en beloning.
Maar stimulatie kan ook doorslaan naar angst, prikkelbaarheid of malende gedachten—zeker bij zwaardere of langere sessies. Slaapverstoring komt ook vaak voor, wat je stemming en concentratie de volgende dag kan beïnvloeden.
Bij regelmatig gebruik kunnen sommige mensen een vorm van psychologische afhankelijkheid ontwikkelen—niet per se alleen van de stof, maar ook van de routine, het sociale ritueel of de ervaren energieboost. Als iemand het gevoel heeft niet te kunnen functioneren zonder khat, kan dat een signaal zijn om het gebruikspatroon opnieuw te bekijken en zo nodig steun te zoeken.5
Wereldwijde juridische status en controverses
De juridische status van khat verschilt sterk en weerspiegelt vaak net zo goed de culturele context als de farmacologische eigenschappen. In delen van Oost-Afrika en het Arabisch Schiereiland wordt het gedoogd of gereguleerd als traditionele sociale plant. In veel westerse landen wordt het daarentegen behandeld als een gereguleerde stof.
In het VK is khat verboden, en ook op federaal niveau in de Verenigde Staten is het niet toegestaan. Binnen de EU verschillen de regels per land, waarbij meerdere lidstaten het bezit en de verkoop beperken of verbieden. Die verschillen kunnen verwarrend zijn voor reizigers en diaspora-gemeenschappen.6
De discussie rond khat gaat vaak over volksgezondheid en sociale impact. Zorgen over afhankelijkheid, mentale gezondheid en productiviteit worden regelmatig afgewogen tegen argumenten over cultureel erfgoed en samenhang binnen communities. Hoewel de WHO khat heeft beoordeeld en mogelijke risico’s heeft benoemd, is internationale classificatie niet overal gelijk, waardoor individuele overheden hun eigen beleid bepalen.7
Khat in de moderne samenleving begrijpen
Om khat in de moderne samenleving te begrijpen, helpt het om twee waarheden tegelijk vast te houden: voor veel communities is het een lang bestaande sociale traditie; voor toezichthouders is het een stimulant met mogelijke nadelen die een beperking kunnen rechtvaardigen.
Context is alles. Datzelfde gedrag kan er heel anders uitzien afhankelijk van frequentie, setting, iemands gezondheid en of het gebruik onderdeel is van een gestructureerde culturele praktijk of juist een patroon dat slaap, stemming of dagelijkse verantwoordelijkheden in de weg gaat.
Onderzoek en beleidsdiscussies blijven zich ontwikkelen, vooral als het gaat om langetermijneffecten, afhankelijkheid en de beste balans tussen volksgezondheid en culturele realiteit. Waar je ook woont: de veiligste aanpak is om goed geïnformeerd te blijven, je lokale wetgeving te kennen en elke psychoactieve plant met zorg te benaderen.
Referenties
- Al-Juhaishi T, Al-Kindi S, Gehani A. Khat: A widely used drug of abuse in the Horn of Africa and the Arabian Peninsula: Review of literature. Qatar Medical Journal. 2012;2012(2):5. doi:https://doi.org/10.5339/qmj.2012.2.5 ↩︎
- Kalix P. Pharmacological properties of the stimulant khat. Pharmacology & Therapeutics. 1990;48(3):397-416. doi:https://doi.org/10.1016/0163-7258(90)90057-9 ↩︎
- World Health Organization. Assessment of khat (Catha edulis Forsk). WHO, 2006. Accessed January 9, 2026. https://iris.who.int/items/036ed5bd-e164-40b5-be71-ca05a8e90f75 ↩︎
- ANDERSON D, CARRIER N. KHAT IN COLONIAL KENYA: A HISTORY OF PROHIBITION AND CONTROL. The Journal of African History. 2009;50(3):377-397. doi:https://doi.org/10.1017/s0021853709990752 ↩︎
- Warfa N, Klein A, Bhui K, Leavey G, Craig T, Alfred Stansfeld S. Khat use and mental illness: A critical review. Social Science & Medicine. 2007;65(2):309-318. doi:https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2007.04.038 ↩︎
- Khat use in Europe: update and policy implications | www.euda.europa.eu. Europa.eu. Published July 3, 2011. Accessed January 9, 2026. https://www.euda.europa.eu/news/2011/3_en ↩︎
- Rt H, Charles C, Mp. ADVISORY COUNCIL on the MISUSE of DRUGS Home Office, 2 Marsham Street, London SW1P 4DF.; 2005. https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5a7b716fed915d429748f14e/KhatReport.pdf ↩︎